Үндэсний аюулгүй байдлын бодлогын зөвлөх

     Би 1995 онд Бээжингийн хэл соёлын их сургууль төгсч ирээд Стратегийн судалгааны хүрээлэнд судлаачаар орж байлаа. Тэр үед хүрээлэн байгуулагдаад удаагүй, одоогийн Онцгой байдлын ерөнхий газар байсан байрны 4 давхарт цөөн өрөөтэй, арваадхан ажилтантай цомхон байгууллага байсан. Гэхдээ цөөхөн боловч оюуны өндөр чадавхтай, олон гадаад хэлтэй, юм үзэж нүд тайлсан хүмүүс энд ажилладаг байсан, одоо ч ийм байгаа. Стратегийн судалгааны хүрээлэн ерээд оны эхнээс олон улсын харилцаа, аюулгүй байдал судлал гэдэг тухайн үедээ Монголд шинэд тооцогдох судалгааны чиглэлийг хөгжүүлэхэд бодитой хувь нэмэр оруулж ирсэн.  Монголд аюулгүй байдлын судалгаа гэхээр гадны ямар ч байгууллага, хүмүүс Стратегийн судалгааны хүрээлэн рүү л эхэлж ханддаг. Энэ бол хүрээлэнг удирдаж байсан хүмүүсийн Монголд аюулгүй байдал судлалыг хөгжүүлье гэсэн чин эрмэлзэл, бас цалин бага гэлгүй ажилдаа дурлаж, баяр баясгалантай хамтран зүтгэдэг байсан хамт олны маань хүчин зүтгэлийн үр дүн байсан.

Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэлд Засгийн газар хууль зөрчсөн 229, 243 дугаар тогтоолыг баталж, Дотоод хэргийн их сургууль байгуулсныг хүчингүй болгохыг хүсч албан бичиг илгээжээ. Энэхүү асуудлаар Ерөнхийлөгчийн Үндэсний аюулгүй байдлын бодлогын зөвлөх М.БАТЧИМЭГТЭЙ ярилцлаа.

-Ерөнхийлөгч Засгийн газрын 229, 243 дугаар тогтоолыг хүчингүй болгох хүсэлтийг УИХ-ын даргад илгээсэн байна. Энэхүү хүсэлтийг тодорхой тайлбарлаж өгнө үү?

Ингэж хэлбэл олон хүн гайхаж таарна. Гэтэл үүнтэй яг утга нэг санаачлагыг  манай нэгэн сайд гаргаж, Засгийн газар түүнийг нь хэлэлцэн шийдвэрлээд зогсохгүй амьдралд хэрэгжүүлээд явж байна.

    Манай Засгийн газар цэрэг, цагдаа, тагнуулуудаа бүгдийг нь нэг гараар бэлтгэх нь зүйтэй гэж үзжээ.  Зүгээр ч үгүй зөвхөн Ц.Нямдорж сайдын гараар бэлтгэхээр шийдсэн гээд хэлчихэд хилсдэхгүй. Учир нь Ц.Нямдорж сайдын өөрийнх нь санаачлагаар, сүүлийн арав гаруй жил Ц.Нямдорж сайд өөрөө бараг л гар солилгүйгээр ганцаараа удирдсан Хууль зүй дотоод хэргийн яамны мэдэлд л бэлтгэх гэнэ.

    Уг нь цэрэг, цагдаа, тагнуул гэдэг гурван тэс өөр үүрэгтэй байгууллагууд. Цэрэг гадны халдлага, түрэмгийллээс эх орон, ард иргэдээ хамгаалахын тулд оршин байдаг. Цэргийн хүн шаардлага гарсан үед өөрт байгаа бүх чадвар, хүч хэрэгслээ ашиглан дайсан этгээдэд цохилт өгөх, устгах даалгавартай. Тэднийг аль ч улс оронд ингэж л бэлтгэдэг. Өөрөөр хэлбэл цэрэг бол дотогшоо биш, гадагшаа зориулалттай төрийн төмөр нударга. Үүнийг иргэдийнхээ эсрэг ашигласан газар дарангуйлал, цэргийн дэглэм тогтож, улмаар иргэний дайн гарах нөхцөл бүрддэг. Тийм ч учраас  ардчилсан оронд цэрэг, зэвсэгт хүчнийг ашиглах номлол их тодорхой байх ёстой. Зэвсэгт хүчинд тавих иргэний хяналт, иргэн-цэргийн харилцааны асуудал гэж том ухаан шинжлэх ухаан ч бий.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөх М.Батчимэгтэй цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-ХЗДХЯ-ны харьяа гурван сургуулийг нэгтгэж, Дотоод хэргийн их сургууль байгуулах шийдвэрийг Засгийн газраас гаргасан. Энэ шийдвэр хууль зөрчсөн тул шийдвэрээ буцаахыг Ерөнхийлөгч шаардаж байгаа талаар мэдээлэл гарсан. Засгийн газарт Ерөнхийлөгчөөс хүргүүлж байгаа шаардлагын үндэслэлийн талаар танаас тайлбар авах гэсэн юм?

-Засгийн газрын 229-р тогтоол гарсан. Энэ тогтоолд Хилийн цэргийн дээд сургууль, Цагдаагийн академи, Тагнуулын академи гэсэн гурван байгууллагыг татан буулгаж, Дотоод хэргийн их сургууль байгуулах шийдвэр гаргасан. Эхний хоёр сургууль цэргийн ангийн статустай цэргийн байгууллагууд. Цэргийн анги, байгууллагыг байгуулах, татан буулгахдаа Засгийн газраас Ерөнхийлөгчтэй зөвшилцөж, шийдвэрлэнэ гэж Батлан хамгаалахын тухай хуульд заасан. Энэ нь Засгийн газар дангаараа ийм шийдвэр гаргахгүй гэсэн үг. Дээрх тогтоолыг гаргахын өмнө Засгийн газраас Ерөнхийлөгчтэй ямар нэгэн байдлаар зөвшилцөөгүй. Түүнээс гадна санаа зовж байгаа асуудал бол эдгээр байгууллагуудыг нэгтгэснээр гарах үр дагавар.

Сүүлийн үед шуугиан тарьж байгаа цөмийн хаягдалтай холбоотой асуудлаар Ерөнхийлөгчийн Үндэсний аюулгүй байдлын бодлогын зөвлөх М.Батчимэгээс тодруулга авлаа.

“Үндэсний соёмбо” хөдөлгөөний тэргүүн Б.Лхагважав гуай өнөөдрийн (өчигдрийн) Өдрийн шуудан сонинд сонинд өгсөн ярилцлагадаа өнгөрсөн жил батлагдсан Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалд Монгол Улсад цөмийн хаягдал булах эрхзүйн гарцыг зориудаар нээсэн гэсэн байна. Тодорхой зүйл заалт дурдаж, 1994 оны үзэл баримтлалд байсан хориглосон заалтуудыг зориудаар байхгүй болгосон гэсэн байна лээ. Та Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал боловсруулахад хамгийн их үүрэгтэй оролцсон хүний хувьд үүнд тайлбар өгөхгүй юу?

2011 оны 8 сарын 30 Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Үндэсний аюулгүй байдлын бодлогын зөвлөх М.Батчимэгтэй сүүлийн үед анхаарал татаж буй асуудлуудаар ярилцлаа.

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал УИХ-аар батлагдаад жил гаруй боллоо. Энэ хугацаанд уг бодлогын хэрэгжилт ямар байна вэ гэдгээс яриагаа эхэлье.

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгч ҮАБЗ-ийн тэргүүний хувьд Аюулгүй байдлын шинэ үзэл баримтлалыг санаачлан боловсруулж, УИХ нухацтай хэлэлцэж баталсан. Монгол Улс 16 жилийн дараа үндэсний аюулгүй байдлын бодлогоо эргэн харж, өнөөдөр тулгамдаж байгаа асуудлуудын тодорхой шийдлийг тусгасан их прагматик үзэл баримтлал гаргасан нь чухал алхам болсныг энд тэмдэглэх ёстой. Үзэл баримтлал шинэчлэгдсэнтэй холбоотойгоор хийгдэх ёстой бодлогын шинэчлэл үргэлжилж байна. Гадаад бодлогын үзэл баримтлалыг шинэчлэн баталсан. “Төрийн цэргийн бодлогын үндэс”-ийг шинэчлэн боловсрогдож дуусаад УИХ-д өргөн барих бэлтгэл шатандаа явж байна. Үндэсний аюулгүй байдлын тухай хуулийг шинэчлэн боловсруулах ажил төгсгөл үедээ орж байна. Салбарын хуулиудыг ҮАБ-ын үзэл баримтлалд нийцүүлэх ажил удаашралтай байна гэж үзээд Ерөнхийлөгч Засгийн газарт энэ ажлыг эрчимжүүлэх чиглэл өгсөн зарлиг гаргасан. Хуулийн дагуу үндэсний аюулгүй байдлын бодлогыг хэрэгжүүлэх үүрэг нь Засгийн газарт байдаг. Гэхдээ цаасан дээр чухал бодлого, хууль гаргах нэг хэрэг. Амьдралд хэрэгжүүлж байна уу үгүй юу гэдэг асуудал туйлын чухал. Өнөөдөр яригдаж байгаа том асуудлуудыг шийдвэрлэхдээ засаг юуны өмнө үндэсний эрх ашиг, үндэсний аюулгүй байдлын бодлогоо шалгуур болгож явах ёстой.

 “Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал”-аас 

Дахиад Үндэсний Аюул­гүй Байдлыг хангах тухай сэдвийг хөндөж байна. Шинэчлэгдэн най­руулж батлагдсан ҮАБ-ын тухай үзэл баримтлал дотор "Мэдээллийн аюул­­гүй байдал" гэсэн тусгай бүлэг (3.6.1) бий.

Ерөнхийлөгчийн Үндэсний аюулгүй байдлын бодлогын зөвлөх М.Батчимэгтэй ярилцлаа. Үндэсний аюулгүй байдал хэмээх хамрах хүрээ өргөн, онцлох шалтгаан олонтой ойлголтыг шинэ үеийн төвшинд авчрахын тулд нэгийг бодож, хоёрыг амжуулж яваа энэ бүсгүй Стратеги судлалын хүрээлэнд 10 жил ахлах судлаачаар ажиллан, тодорхой туршлага хуримтлуулсан нэгэн.

 Энэ Мягмар гараг буюу 5 дугаар сарын 11-ний өдөр Монгол Улсын аюулгүй байдлын тулгуур баримт бичиг болох Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалын төслийг Стратегийн судалгааны хүрээлэнгийн дэргэдэх Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын зөвлөлөөр хэлэлцүүллээ.